|
|
|
چۆن كاتەكانی میوانداری دیاری بكەین |
چۆن كاتەكانی
میوانداری دیاری بكەین
میوانداریی رەفتارێكی كۆمەڵایەتییە، هیچ كۆمەڵگەیەك
نییە، رێوڕەسمی میوانداریی نەبێت، بەڵام هەر میللەتە و
دابوودەستووری میوانداری خۆی هەیە لەسەر دەمی
ئەمڕۆماندا، بۆنموونە هەر لە چوونە سەیران و گەشتەوە
بگرە، تا دەگاتە هۆیەكانی پەیوەندیگرتن كە لە ماڵەوە و
لەسەر كارو لە زۆر شوێن هەن وەك رادیۆ، سەتەلایت و
تەلەفزیۆن، كۆمپیوتەر و ئینتەرنێت...تد پەیدابوونی
ئەمانە و جەنجاڵبوونی ژیانی سەردەم تا رادەیەك گۆڕانی
بەسەر میوانداریی كردنیشدا هێنا.. كەچی ئەوەی لای ئێمە
سەیرە و جێگەی ناڕەحەتییە میواندریی ناوەخت و بێ
بەرنامە و بێ ژووانە، كە هێشتا خەڵكێكی زۆر رێكخستنی
وەختی میواندرییان پێ گرنگ نییە.
دیارە زۆربەمان حەزمان لە میوان و میوانداری كردنە
بەڵام وەك كورد دەڵێ(هەموو شتێ بەخوێ و خوێش بەمەعنا)
ئەمە قسەیە واتای ئەوەیە كە میوانداریش دەبێ
دەستوورێكی هەبێ و رێكی بخات. مامۆستا (محەمەد
عەبدولسەمەد شێروانی) باشتر ئەم باسەمان بۆ روون
دەكاتەوە و دەڵێ: ژیانی كوردەواری جاران، لەگەڵ هی
ئەمڕۆ زۆر جیاوازە جاران میوان ئەگەر سەر لە ئێوارە
بچوایەتە میوانداری، ئاسایی بوو تا نیوەی شەویش
بمابایە، چونكە میوانداری جۆرێك لە خۆسەرقاڵكردن بوو،
هەردوولا، حەزیان لێبوو، بەڵام ئێستا ناكرێ تا نیوەی
شەو لەماڵان بە میوانداری بمێنییەوە، چونكە خەڵك
كاروباری فەرمی هەیە و ماندووە و پێویستی بە پشوو
هەیە، كاتی ئەوەش نییە هەموو وەختی ئێوارەوشەو تەنیا
بە میوانداریی بەسەرببەی.
من تێبینیم كردووە لە هەندێ گەڕەكی میللی ئەم شارەدا
كابرا كە دەچێتە ماڵێك، دەبینی لێی دادەكوتێ و كابرای
خاوەن ماڵ لەبەرچاوی دەبۆرژێ و جاری واش هەیە كوتكە
خەوانیش دەكات، كەچی بابای میوان هەڵناستێت بڕوات!!
ئەمە كەی میواندارییە؟
بەڕاستی میوانداری دابێكی جوانە و پەیوەندی كۆمەڵایەتی
نێوان خەڵكان تووندوتۆڵ دەكات، بەڵام بە مەرجێ ئەگەر
بە جوانی پەیڕەو بكرێت..
میوانی بەوەخت و ناوەخت
یەكێك لە ئا دابەكانی میوانداری دیاریكردنی وەختی
میوانداری و ئاگاداركردنەوەی پێشوەختی خاوەن ئەو
ماڵەیە كە میوانەكە بۆی دەچێ، ئەی ئەگەر كەسانێك
هەبوون ئەمەیان پێ شتێكی بێ بایەخ بوو؟
كاك(رێبوار قادر)ی ئەندازیار هەندێ تێبینی لەو
بارەیەوە دەخاتەڕوو و دەڵێ: شتێكی سەیرە لە پڕ بە ناوی
میواندارییەوە بەسەر ماڵێك دابدەی، راستە ئەمە
هەڵسوكەوتێكی نابەجێیە بەڵام وەڵڵاهی زۆر كەس بەدەست
ئەم جۆرە رەفتارەی هەندێ خەڵك دەناڵێنن، نموونەیەكی
خۆمتان بۆدێنمەوە.
ماوەیەك خانوویەكمان هەبوو لە گەڕەكێكی ئەم شارە
هەڵسووكەوتی خەڵكی ئەو دەورووبەرە وابوو كە بێ وادەی
پێشوەخت، یەكسەر بە ژوورییان دادەدا و دەبوونە میوان.
سەرەتا ماڵی ئێمە زۆر پێی ناڕەخەت دەبووین، چونكە
خەڵكی لەوەختی پشوودان یان خەوتن یا خەریكی كارێكی
تایبەتی خۆتی، یەكسەر لە دەرگایان دەدا و بە ژوور
دەكەوتن، ئیدی دەبوایە دەست لە هەرچی ئیشی خۆت بایە
هەڵگری و لە دیار كابرای میوان دابنیشی.
ئێ خۆ ناشتوانی بڵێی كاكە جارێ وەختی میوانداری نییە و
من سەرقاڵم، یاوا دەردەچم، یان تاقەتم نییە چەند
كاتژمێرێك بەدیارتەوە دابنیشم.
بێجگە لەوەش دەبێ هەمیشە لەسەر پێی بی و بەگەرم و گوڕی
لەگەڵی بدوێی، بڕوات هەبێ تەنیا لەبەر ئەو حاڵەتانە
بوو كە وازمان لەو خانووە هێنا و فرۆشتمان وچووینە
گەڕەكێكی دی.
خاتوو(هێڤی مستەفا) كە خێزانی كاك رێبوارە ئەویش گلەیی
خۆی لەدەست وەخت و ناوەختی میوانداری دەربڕی و گوتی:
بەڕاستی زۆر سەیرە خەڵكانێك هەن كاتی میوانداریان
بەلاوە گرنگ نییە، ماڵ هەیە دوای كاتژمێر دووی نیوەڕۆ
چۆتە ماڵە دراوسێیەكەی یا ناسیاوەكەی، گوایە
میوانیانە، بێگومان ئەگەر خاوەن ماڵ لە خەودا بوو،
دەبێ لە خەو هەڵسێت، خۆ ئەگەر خەریك بێت بخەوێت، ئەوە
خەوەكەی لێ تاڵ دەكرێت و نابێ پاڵ بداتەوە، یان هی وا
هەنە كاتێك دەچنە میوانداری، وەختی نانخواردنە باشە
ئەگەر پێیان دەڵێی فەرموون لەوانەیە پێیان جوان نەبێت
ئەوەی دەیخۆن فەرموویان لێبكەن.
ئەگەر پێشیان ناڵێن فەرموو دەبێ خواردنێكی تریان بۆ
سازبكەن، ئێ لەوانەیە ئەو رۆژە ئەو ماڵە هیچیان نەكڕی
بێ، یان وەختی ئەوەیان نەبێ كە شتێكی تر ئامادە بكەن
بیدەنە میوانەكەیان.
خاتوو (سەبریە سادق)یش كە یاریدەدەری پزیشكییە و ئەویش
گلەیی زۆری لە شێوازی میوانداریكردنی هەندێ خەڵك هەیە
و دەڵێ: میوانداریكردن شتێكی زۆر خۆشە بەلامەوە، بە
مەرجێ، هەموو كەسێك پابەندبێ بە چەند دەستوور و
رێنماییەك كە بە هۆیەوە كەسی خاوەن ماڵ ناڕەحەت نەبێت
بەو میواندارییە، بۆ نموونە میوان هەیە زۆر
خۆهەڵقورتێنەرە و لە هەموو شتێك دەپرسێ ئەرێ ئەوە چییە
لەبەرتە، ئەوە چییە هەتە، باوكت كێیە چەندی وەردەگری،
چەندی دەخۆی...؟ تد.
كەواتە میوانداری رەفتارێكی جوانە، بەڵام دەبێ رێكیشی
بخەین. مامۆستا(بایز حەمەشوان) كە مامۆستایەكی زانكۆیە
دەڵێ: میواندارێتی كولتوورێكی رەسەنی كوردەوارییە و
جاران وابو رێورەسمی خۆی هەبوو، كە رێوڕەسمێكی جوانیش
بوو، بەتایبەتی لە گوند و لادێكاندا بەڵام ئێستاكە ئەو
دابە جوانەی جاران نەماوە زۆر جار میواندارێتی دەبێتە
بارێكی گران بەسەر كابرای خاوەن ماڵ.
بۆیە بەلایەوە گرنگە كە كات و شوێن و شێوەی
میواندارێتمیان رێك بخەین بە جۆرێ نەبینە بار بەسەر
خاوەن ماڵ، بەڵكو دڵی خۆش كەین و كاتێكی خۆش بەسەر
بەرین بۆ ئەوەی هەم بە گەرمی بەخێر بهێنرێین و هەمیش
بەگەرمی بەڕێ بكرێین، با هەموومان خۆمان لەسەر ئەوە
رابێنین كە بەبێ وەرگرتنی وادەی پێشوەختە و
ئاگاداركردنەوەی خاوەنی ئەوەی كە بۆی دەچین، میوانداری
نەكەین بۆ ئەوەی كە چووینە سەردانیان وا هەست نەكات
بەسەریانمانداداوە.
با لەوەختی گونجاودا بچینە میوانداری و زۆریش
نەمێنینەوە و نەشبینە بارگرانی دارایی بەسەریان
ناچارین خواردن و خواردنەوەی هەموو جۆر و چەشنمان لە
بەردەم دابنێن، واش باشە هەموو رۆژ نەچینە سەر
سەروگێلاكی خەڵكی و بە بەپرسیاركردنی زۆر و بێ لزومیش
هەراسانیان نەكەین، بەڕای من ئەگەر هەر یەكێك لە ئێمە
پەیڕەوی ئەو مەرجانە بكات ئەوا قەت نەخۆی و نە
بەرامبەرەكەشی هەراسان نابن، و میوانداریش دەبێتە
جۆرێك لە گەشت و چێژ و خۆشی وەرگرتن.
- دواجار (كەیفی عبدالوهاب)ی فەرمانبەر دەڵێت:
لەگەڵ جەنجاڵبوونی ژیان و گۆڕان لە هۆكانی گەیاندن و
پەیوەندیكردن پێویستە و داب و نەریتی میوانداریش
گۆڕانی بەسەردابێت چونكە مرۆڤی كوردی ئەمڕۆ ئەو
مرۆڤەی(20)ساڵ پێش ئێستا نییە، بەڵام بەداخەوە ئەو
گۆڕانانە لە پەیوەندی كۆمەڵایەتی رەچاو نەكراون،
خاڵێكی دیكەی گرنگ ئەوەیە واز لە میوان و میوانداری لە
كایت دەوامی فەرمی دامودەزگاكان بهێنرێت چونكە
هۆكارێكە بۆكات بەفیڕۆدان.
.
|
|
سهرچاوهی مهڵپهری
گوڵان مێدیا |
04.06.2008 |
رێکهوتی بڵاوکردنهوه |
|
|
|
|
بۆ ئازیزانی مهڵپهری
قوبادی :: |
تکایه ئهگهر نوسینهکانی سهرهوهتان بۆ
ناخێنرێتهوه لێره فۆنتی کوردی داگره بۆ
کۆمپیتهرهکهت
Tikaye
eger nusînekany serewetan bo naxwênrêrewe
Lêre Fonti Kurdî Dabigre bo Komputereket
داگرتنی
فۆنتی کوردی
Dagirtinî Fonti
Kurdi
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
